Haz 8, 2021
50 Görüntüleme

Tahkim ve Uygulanacak Hukuk Konusundaki Sözleşmelerin Geçerliliği 11-2436

Yazan
banner

Konşimentonun 26. maddesinde İngiliz mahkemelerinin yetkili olduğu ve İngiliz hukukunun uygulanacağına dair düzenleme bulunduğu konusunda mahkeme ile daire arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Daire de bu düzenlemenin varlığını kabul etmiş ve TBK hükümleri esas alınarak yetki itirazının reddinin doğru olmadığını belirtilerek, konşimentonun mahkemece tercümesinin yaptırılması gerektiği konusunda bir bozma nedeni de yapmaksızın karar vermiştir. Böylece daire ile mahkeme arasındaki uyuşmazlığın yetki sözleşmesi ve uygulanacak hukuk seçimi içeren konşimentonun 26. maddesinin 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle geçersiz sayılıp sayılmayacağı noktasında toplandığı anlaşılmaktadır,

Davacının dayandığı navlun sözleşmesi yabancılık unsuru içermektedir. Bu sebeple uyuşmazlıkta 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleri gözetilmelidir. Bu kanundaki düzenlemelere göre; sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tâbidir. Sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen hukuk seçimi de geçerlidir. ( 24/1 ) Eşyanın taşınmasına dair sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tâbidir. ( 29/1 ) Sözleşmeden doğan ilişkinin veya bir hükmünün varlığı ve maddî geçerliliği, sözleşmenin geçerli olması hâlinde hangi hukuk uygulanacaksa o hukuka tâbidir. ( 32/1 ) Yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, taraflar, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler. Anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olur. Dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde yetkili Türk mahkemesinde görülür. ( 47/1 )İş sözleşmesi, tüketici sözleşmesi ve sigorta sözleşmesinin düzenlendiği 44, 45 ve 46. maddelerde belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez. ( 47/2 )

Somut olayı bu hükümlerle birlikte değerlendirdiğimizde; dayanılan sözleşmede yetki sözleşmesi yanında uygulanacak hukuk seçimi de yapıldığından taraflar arasındaki uyuşmazlıkta İngiliz hukuku uygulanacaktır. Sözleşmedeki yetki şartının geçerli olup olmadığı 32. maddeye göre İngiliz hukukuna göre belirlenmelidir. Bu konuda TBK veya BK hükümlerine başvurulması mümkün değildir. Taraflar da bunun İngiliz hukukuna göre geçersiz olduğunu ileri sürüp ispatlamamışlardır. Bu durumda 47/1. maddeye uygun biçimde yapılan milletlerarası yetkiyi belirleyen yetki sözleşmesi geçerli olduğundan davaya İngiltere mahkemelerinde bakılmalıdır. Bu yetki sözleşmesi MÖHUK hükmüne dayalı olduğundan yetki itirazında yetkili yer mahkemesinin gösterilmesi gerektiğine dair HMK hükümlerine de başvurulamayacaktır. İngiltere mahkemelerinin yetkili olduğu belirtilerek süresi içinde yetki itirazında bulunulmuş olması yetki itirazının incelenmesi için yeterlidir.


YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E. 2017/11-2436 K. 2017/1303 T. 8.11.2017

Davacı vekili müvekkilinin sigortalısı … Dış Tic. Turizm A.Ş.’nin ithal ettiği kumaş emtiasının Endonezya’dan Türkiye’ye WAN HAI 508 isimli gemi ile taşınması için P-0050440795 numaralı nakliyat sigorta poliçesi ile 95.325,78 USD üzerinden ve %10 fazlası ile 9.532,58 USD üzerinden toplam 104.858,36 USD karşılığı 161.418,96 TL bedelle sigortalattığını, taşıma işini davalı Supra Shipindo firması acentesi …Anadolu Gemi Acenteliği A.Ş’nin üstlendiğini, yükün 18.02.2011 tarihinde ıslak bir şekilde teslim edilmesi sebebiyle müvekkilinin toplam 51 top kumaş karşılığı 6.469,11 USD’nin ihbar edildiğini, eksper incelemesi ile 8.515,00 TL belirlenen hasar bedelinin ödendiğini ve ibraname alındığını ileri sürerek TTK’nın 1361. maddesi gereği sigortalının haklarına halef olan müvekkilinin ödediği bu bedelinin 21.04.2011 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili konşimentoda yer alan yetki şartı sebebiyle ( m.26 ) taşıma sözleşmesinden doğan her türlü uyuşmazlık için Londra ( İngiltere ) Mahkemelerinin yetkili olduğunu ve İngiliz Hukukunun uygulanacağının kararlaştırıldığını belirterek davanın sıfat yokluğu, yetki ve esastan reddine karar verilmesini istemiştir.

Yerel Mahkemece konşimentoda yer alan yetki şartının TBK’nın 25. maddesi uyarınca genel işlem şartlarına aykırı olup geçersiz olduğundan yetki itirazının reddine, taşıma şirketinin …Marine Transport Corporation S.A olduğu bu konşimentoda, yükleme acentesinin Supra Shipindo olarak yer aldığı ancak davacının davalı …Anadolu Gemi Acenteliği A.Ş’yi bu şirketin acentesi olarak göstererek dava açtığı, oysa bu acentenin …Marine Transport Corporation S.A’nın acentesi olup, Supra Shipinido’nun acentesi olmadığı, bu halde temsilcide yanılma hali değil pasif husumet yokluğunun söz konusu olduğu, davalı olarak gösterilen Supra Shipinido taşıyıcı olmadığından bu dava da sorumluluğunun bulunmadığı gerekçesiyle davanın pasif husumet ( sıfat ) yokluğu sebebiyle reddine karar verilmiştir.

Davacı vekili ve katılma yolu ile davalı vekilinin temyizi üzerine hüküm, Özel Dairece yukarda başlık bölümünde açıklanan gerekçelerle bozulmuştur.

Mahkemece somut olayda kredi sözleşmesinin bulunmadığı, konşimentonun 26. maddesinde yer alan yetki şartının TBK m. 20-25 arasında yer alan genel işlem koşulu olarak denetime tabi olduğundan, davacı sigortacı/sigortalı veya yükle ilgililerin bu konşimentodan doğacak olan her türlü uyuşmazlıkta Londra Mahkemelerine başvurmasının gerekeceği, özellikle ihracatçının/ithalatçının, hasarlı olan/hasara uğrayan ve taşıma şirketinin kusurlu olduğu hallerde dava açması için bu tip yetki şartlarıyla Londra’ya/Hong Kong’a/New York’a ya da Paris’e gitmesini beklemenin doğruluk ve güven kurallarıyla da bağdaşmayacağı, bu nedenle, genel işlem şartı niteliğindeki bu konşimentonun 26. maddesinin denetime tabi olmasının gerektiği, aksinin kabulünün Türk mahkemelerinin yargı yetkisini hiçbir şekilde kullanamaması anlamına geleceği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme kararı, davacı vekili ve katılma yolu ile davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, somut olay bakımından uyuşmazlığa konu konşimentonun 26. maddesinde yer alan yetki şartının genel işlem koşulu olup olmadığı, burada varılacak sonuca göre davalının yetki itirazının değerlendirilip değerlendirilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Somut uyuşmazlığı ilgilendirmesi sebebiyle öncelikle “genel işlem koşulları” hakkında genel bir açıklama yapılmasında yarar bulunmaktadır.

Genel işlem şartları, sözleşme taraflarından birinin, ileride kuracağı sözleşmelerde karşı âkidine değiştirmeden kabul edilmek üzere sunma niyetiyle önceden, tek yanlı olarak saptadığı sözleşme koşullarıdır. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere, genel işlem şartlarının varlığını kabul edebilmek için bazı unsurların gerçekleşmiş olması aranır. Genel işlem şartları kural olarak bir sözleşmenin içeriğini düzenlemek üzere hazırlanırlar ve bu faaliyet tek taraflı olarak sözleşmenin kurulmasından önce gerçekleşir. Amaç birden fazla sözleşme ilişkisinde kullanılacak şartları saptamak ve bunları karşı âkidin müdahalesine imkân tanımadan bir kül olarak sözleşmeye dâhil etmektir. Bu şartların nasıl hazırlandığı, kâğıda dökülüp dökülmediği, yazı türü, metnin sözleşme metnine dâhil olup olmadığı gibi hususlar genel işlem şartı nitelendirmesi açısından önem taşımaz. Genel işlem şartlarının varlığını kabul edebilmek için karşı âkidin bunların içeriğine etki edememiş olması gerekir.

Bu sebeple genel işlem şartlarının unsurları;

a ) Bir sözleşmenin şartlarını oluşturmaları,

b- ) Sözleşmenin kurulmasından önce düzenlenmeleri, c ) Birden fazla sözleşme ilişkisinde kullanılmak üzere düzenlenmeleri, d ) Genel işlem şartları kullanan tarafından sözleşmeye dahil edilmek niyetiyle karşı akide sunulmalarıdır ( ATAMER Yeşim M., Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi, 2. Bası, İstanbul 2001, s. 61 vd. ).

Somut olayda taşıma sözleşmesinin mülga 818 Sayılı Borçlar Kanunu’nun yürürlükte olduğu tarihte düzenlendiği ve keza taşımanın da o zaman yapıldığı hususu taraflar arasında uyuşmazlık konusu değildir.

Genel işlem koşulları ile ilgili düzenlemeler 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 20-25. maddeleri arasında yer almaktadır. Sözleşmenin düzenlendiği tarih itibariyle 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu yürürlükte olmadığından genel işlem koşullarıyla ilgili hükümler somut olaya uygulanamayacağı gibi, bu hükümlerin 6101 Sayılı TBK’nın Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanunun 2. maddesi uyarınca kamu düzeni ve genel ahlâka dair bir kural niteliğinde bulunmaması sebebiyle geçmişe etkili şekilde somut olaya uygulanması da mümkün değildir.

Başka bir anlatımla kural olarak, bir sözleşmenin hukuken bağlayıcı olup olmadıklarına ve sonuçlarına, bu sözleşme hangi Kanun yürürlükte iken gerçekleşmişse, kural olarak o kanun hükümleri uygulanmalıdır. ( AYDOĞDU M., Türk Borçlar Hukuku’nda Genel İşlem Koşullarının ve Tüketici Hukuku’nda Haksız Şartların Denetimi, Ankara 2014, s. 157 ). Somut olayda bu kuralın istisnaları olan temerrüt, sona erme ve tasfiye hali de söz konusu değildir.

Hâl böyle olunca mahkemece genel işlem şartı sebebiyle yetki itirazının reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Öte yandan Özel Daire bozma kararında “kredi sözleşmesinin” ve “ve keza kredinin de o zaman verildiği” ibarelerine yer verilmişse de davaya konu uyuşmazlığın kredi sözleşmesine dair olmadığı anlaşılmakla Özel Daire bozma kararı metninden “kredi sözleşmesinin” ve “ve keza kredinin de o zaman verildiği” ibareleri çıkarılmak suretiyle değişiklik yapılarak yerlerine “taşıma sözleşmesinin” ve “ve keza taşımanın da o zaman yapıldığı” ibarelerinin eklenmesine karar vermek gerekmiştir.

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında dayanılan sözleşmede hukuk seçimi de yapıldığından uyuşmazlığa İngiliz Hukukunun uygulanacağı, yetki şartının İngiliz Hukukuna göre belirlenmesi gerektiği, yetki sözleşmesi 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ( MÖHUK ) hükmüne dayalı olduğundan, yetki itirazında yer mahkemesinin gösterilmesine dair HMK hükümlerine başvurulamayacağı, mahkemenin öncelikle milletlerarası yetkisini inceleyerek davanın usulden reddine karar vermesi gerekirken, yetki itirazını reddederek husumet yokluğundan davanın reddine karar vermesinin doğru olmadığı görüşü ile mahkemece öncelikle husumet ( sıfat ) yokluğunun tespit edilmesi gerektiği yönünde değişik gerekçe ile bozma görüşü ileri sürülmüş ise de, bu görüşler Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.


tahkim koşulu tahkim koşulu tahkim uygulanacak hukuk tahkim uygulanacak hukuk  tahkim geçersizlik tahkim geçersizlik  tahkimin geçersizliği tahkimin geçersizliği tahkim yetkisizlik tahkim yetkisizlik tahkim görevsizlik tahkim görevsizlik  alan adı tahkimi alan adı tahkimi  tahkim dava tahkim dava

Yazı Kategorileri:
Borçlar Kanunu

2003 yılından itibaren Barolar Birliği’ne bağlı olarak çalışan Avukat Emre Kurt, kariyerine ticaret hukuku alanında başlamış Kırkağaç 6. Jandarma Er Eğitim Alayı Manisa’da Disiplin Subayı olarak askeri hizmet verdikten sonra Londra Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde Ticaret ve Şirketler Hukuku alanında uzmanlaşmıştır. Londra Üniversitesi’ndeki ihtisasın ardından Av. Emre KURT’un hukuk pratiği özellikle fikri mülkiyet hakları ve haksız rekabet hakları konusunda yoğunlaşmıştır. İyi derecede İngilizce bilmektedir.

Yorum Yaz